"Opowieści księżycowe" - japońskie ghost story

Niedawno, przerzucając bezmyślnie kanały w telewizji, natknęłam się na film, którego nieznajomość należy traktować w kategoriach najcięższych zbrodni przeciwko japońskiej kulturze. Od razu w moich oczach powrócił błysk, mózg uruchomił się ponownie i siedziałam jak urzeczona. Jak to się w ogóle stało, że Opowieści księżycowe [1953] Mizoguchiego Kenjiego przez tyle lat czekały na obejrzenie? No i najważniejsze, dlaczego nikt już nie potrafi zrobić takiego filmu?

Czym urzeka film? Historia jest tak naprawdę bardzo prosta, ponieważ wszystko skupione jest wokół jednego motywu - miłości. Bynajmniej nie jest to dramat romantyczny z wylewnym okazywaniem uczuć w połączeniu z drewnianą grą aktorską... Miłość tutaj ma różne oblicza. Raz jest miłością czystą, która zniesie każde poświecenie, raz miłością przepełnioną rozkoszami, ale zbliżającą kochanków z każdą chwilą do śmierci. Co więcej wszystko utrzymane jest w stylistyce opowiadania z psychologicznym dreszczykiem. 

Czy powinnam przybliżyć krótko fabułę? Jeżeli muszę, to najkrócej i najbardziej ogólnikowo, bo nie pozwala ona przewidzieć zakończenia na żadnym etapie rozwoju akcji, a tym bardziej dać nam chwilę spokojnego kontemplowania niezwykłej, często surrealistycznej przestrzeni. Film powstał na kanwie opowiadań z 1776 roku japońskiego pisarza Uedy Akinari pochodzącego z Kansai, dlatego też tłem wydarzeń będą znane nam miejsca. W języku polskim możemy przeczytać je w tłumaczeniu Wiesława Kotańskiego - Po deszczu przy księżycu nakładem Ossolineum z 1968 roku.

Filmowa fabuła opowiada o życiu pewnego garncarza Genjuro [Masayuki Mori], którego szczęście rodzinne przerywa nie tylko wojna, ale też materializm i chęć wzbogacenia się. Na targu w odległej od jego wioski mieścinie, gdzie handlował świeżo wypaloną ceramiką, spotyka piękną panią Wakasę [Machiko Kyō] i jej służącą, która zaprasza go do Rezydencji Kutsuki. Garncarz przyjmuje tę propozycję... Jakie będą tego konsekwencje? W filmie poznajemy też przyjaciela Genjurō - Tōbeia [Eitarō Ozawa], który ponad wszystko pragnie zostać samurajem, choć ani jego pozycja społeczna, ani też umiejętności czy inteligencja, nie pozwalają mu na to, nie wspominając już o tym, że nie posiada broni ani zbroi... Zaślepiony i całkowicie skupiony na sobie Tōbei staje się sławnym wojownikiem, choć okoliczności, w jakich zyskał tę sławę, pozostawiają wiele do życzenia.



No dobrze, a gdzie ta groza? W Ugetsu Mizoguchiego nie ma tak naprawdę ani jednej strasznej sceny typowej dla horroru, jednak, oglądając film, gęsia skórka pojawia się samoistnie. Wywoła ją przeprawa przez zamglone i niczym niezmącone jezioro Biwa czy rozlegający się głos starszego mężczyzny z samurajskiej zbroi przerywający pokaz tańca. To nie wszystko. Wystarczy chociażby przyjrzeć się, w jak upiorny sposób filigranowa i piękna Machiko Kyō grająca rolę pani Wakasy porusza głową, w jaki sposób się uśmiecha czy rzuca ukradkowe spojrzenia kątem oka. Jej biały makijaż i wygolone brwi potęgują nastrój grozy, choć rzeczywiście buduje go nie kostium, ale jej kunszt aktorski.

Całość - układ scen, piękne zdjęcia, muzyka i dziwne dźwięki - tworzy niepowtarzalny klimat tajemnicy, niedopowiedzenia, balansowania na granicy światów. Ugetsu z 1953 roku pod polskim tytułem Opowieści księżycowe uznaje się za ponadczasowe arcydzieło japońskiego kina. Zastanawiam się, dlaczego już nikt takiego filmu nie potrafi zrobić? A jeśli próbuje, to wychodzi mu naciągany kicz, w który i tak nikt nie wierzy...